Abortu ima?
Wiksayuq kayta tukuchinapaq ruwasqa hampi ruwaymi. Kay temamanta ch'in kay hinaspa pinqachiy kasqanrayku hukniray qhawakunmanpas, ichaqa sapa kutiqa hampi intervencionmi. OMSpa yuyaychasqan metodowan, wiksayuq kaypa pachanman hina, hinaspa yachaq runapa yanapayninwan ruwakuptinqa mana riesgoyuqmi. Iskay abortu metodo kan: hampikunawan utaq ruway/cirugiawan.
Ima abortu metodokuna kan?
Hampikunawan abortu
12 semanaman manaraq chayaspa
95% - 98% allinta llamk'an
Yachaq runapa yanapayninwan, wasipipas ruwakuyta atin
Hampi ruwaywan abortu
98% allinta llamk'an
Hospitales hinaspa clinicaspi, hampiq personalwanlla, hamuspa kutinapaq hina hinaspa hampiqpa qhawarisqan qhipa ruwakun.
Imaraykutaq kay temamanta rimay ancha chaninniyuq?
Perupi, "Killa yawar qhipakunchu?" nisqa willana qillqakunata rikurqankichu? Abortumantaqa llapan runa yachan, ichaqa pakasqa willakuy hina qhipan. Chay willana qillqakunaqa llakipi hinaspa mana yachayniyuq kaq runakunapa sasachakuyninwan qullqichakuy serviciokunata riqsichinku; paykunaqa kikinpaq akllay derechonkuta apaykachayta maskhashanku, ichaqa llakiy ukhupi kawsayninkuta peligroman churanku.
Abortu ruwakuptin ima medico riesgokuna kan?
Abortuqa allin condicionkunapi hinaspa yachaq runakunapa qhawariyninwan ruwakuptinqa, generalmente mana hatun sasachakuykunata qunchu. Ichaqa criminalizasqa kasqanrayku mana riesgoyuq hinaspa mana legal ruwakuykunaman apanman. Chaymi achka runakunata pakasqa hinaspa mana riesgoyuq serviciokunaman apan; chaypi mana yachaq personal kanchu, mana allin practicas apaykachakun, hinaspa sasachakuy riesgo aswan hatunman rin.
Uteropa infeccionnin
Ovular hinaspa placenta puchukaykuna
Ancha yawar lluqsiy
Cuello uterino daño
Pakasqa abortu
Latinoamericapi abortu estigmatizasqa kasqanrayku achka runakuna pakasqa metodokunaman rinku, imaraykuchus achka suyukunapi ilegallaraq kachkan. Chaymi nin: pakasqa ruwakuykunapiqa mana yachaq personalwan hinaspa mana allin sanitario condicionkunapi abortu ruwakunan riesgo kan, wiksayuq runata peligro-man churaspa. 2012 estimacionkunaman hina, wiñariy ñanpi kaq suyukunapi sapa wata 7 millon warmikuna peligroso abortumanta sasachakuykunawan atencionta chaskinku.
Pukyu: Organizacion Mundial de la Salud (OMS)
Imaynata hark'akuy?
Pakasqa abortu
Latinoamericapi abortu estigmatizasqa kasqanrayku achka runakuna pakasqa metodokunaman rinku, imaraykuchus achka suyukunapi ilegallaraq kachkan. Pakasqa ruwakuykunapiqa mana yachaq personalwan hinaspa mana allin sanitario condicionkunapi ruwakunan riesgo kan, wiksayuq runata peligro-man churaspa.
Pukyu: Organizacion Mundial de la Salud (OMS)
Astawan qhawariy...Pakasqa abortuta imaynata hark'akuy?
Yachay wasikunapi Lliw Sexual Yachachiy (ESI) churay.
Anticonceptivo metodoskuna hinaspa emergencia metodos allin apaykachaymanta willakuy.
Legal, mana riesgoyuq, mana qullqillapaq hinaspa mana sasachakuypaq abortuman yaykuyta allinta hunt'achiy.
Abortumanta estigmakunata pisiyachiy hinaspa penal sancionkunata hurquy.
Perupi abortu legalchu?
Tukuypaq rimaypi, abortuqa penal ñanpi mana muchuchikunchu wiksayuq runapa kawsaynin utaq salud integralnin peligropi kaptinllan. Ichaqa, Perupi Aborto Terapeutico Guia Tecnica kasqanmanpas, salud llank'aqkunapa ruwasqanpi sasachakuykuna hinaspa hark'aykuna kachkan. Chaymi Peru suyuta runa derechokuna p'akikusqanrayku responsable hina tarirqanku, Naciones Unidaspa Runa Derechokuna Comite ñawpaqpi Caso K.L. hinaspa Derechos del Niño Comite ñawpaqpi Caso Camila hina historico casokunapi.
Violencia sexual casokuna yapakuspa, achka kutipi mana munasqa wiksayuq kaykunapi tukukuq, hinaspa pakasqa abortukunamanta wiksayuq runakuna wañuspa kachkaptinpas, Peru Estadoqa mana legal abortumanta runapa chaninta waqaychaq qhali kay condicionkunapi rimayta kallpachanchu, maypichus kikinpaq akllay derechon apaykachakunman. Aswanpas, huchachay qatichkan.
LATINOAMERICAPI ABORTUQ LEGAL KAYNIN
Mapapi huk suyuta akllay, ima situacionkunapim legal abortu atikunta yachanaykipaq
Munayniyuq abortu
Sexual violencia kaptin
Wiksayuq runapa kawsaynin utaq qhali kaynin riesgo-pi kaptin
Fetopa sinchi malformacionnin kaptin
Abortuqa runakunapi yuyay-sunqu efectokunayuqchu?
Mana riesgoyuq abortu hinaspa allin yanapaywan ruwakuptinqa, runakunapa yuyay-sunqu qhali kayninpi mana sasa efectokunata qunchu. Organizacion Mundial de la Salud (OMS) hinaspa Asociacion Americana de Psicologia (APA) ninku: abortuqa mana yuyay-sunqu qhali kay sasachakuykunawan chiqanmanta tinkusqachu.
Achka casokunapi...
Chiqaq sasachakuyqa abortu muyuriqpi kaq llaqta pinqachiymanta hamun; kayqa ruway kikinmanta aswan yuyay-sunqu qhali kaypaq k'irichiq kanman. Llaqtapa tanqaynin, huchachaq qhawariy hinaspa yanapay pisikayqa sunqu llakiyta yapayta atin. Chayrayku, informasqa kay hinaspa abortuta akllayta munawqakunata empatiawan yanapay kanan.
Violencia sexual casokuna yapakuspa hinaspa pakasqa abortokunamanta wiksayuq runakuna wañuspa kachkaptinpas, Peru Estadoqa mana legal abortumanta runapa chaninta waqaychaq qhali kay condicionkunapi rimayta kallpachanchu. Aswanpas, huchachay qatichkan.
(The mental health impact of receiving vs. being denied an abortion, Advancing New Standards in Reproductive Health, 2018) (The facts about abortion and mental health, American Psychological Association, 2023)
Abortumanta yupaykuna
Sapa wataqa pachantinpi 73 millonmanta aswan munayniyuq abortu ruwakun.
Llakikuypaq, kay yupaykunawan kuska, sapa 100 000 abortu ruwasqamanta 220 wañuykuna kachkan, aswanqa wiñariy ñanpi kaq suyukunapi mana allin condicionkuna kasqanrayku, aswanpas kay practica criminalizasqa kaq suyukunapi.
Perupi, sapa wata 370 waranqamanta aswan warmikuna abortunku nispa yupakun, sapa punchaw waranqa muyupi. Chaymanta, 2012manta 2022kama, 11 watayuq utaq aswan sullk'a huk sipasllan Minsa hospitalespi kay hampi ruwayman yaykuyta atirqan.
Pukyukuna: Organizacion Mundial de la Salud (OMS), Ojo Publico hinaspa Salud con Lupa
6 sapa 10manta
mana munasqa wiksayuq kaykuna
munayniyuq abortupi tukukun
45%
Mana allin condicionkunapi ruwasqa kanku
Pukyu: Organizacion Mundial de la Salud (OMS)
97%
Kay abortukuna wiñariy ñanpi kaq suyukunapi rikurinku
Pukyu: Organizacion Mundial de la Salud (OMS)
Sapa wata, mamakunapa wañuyninkunamanta 4,7% hinaspa 13,2% ukhupiqa mana riesgoyuq abortumanta hamun.
Wiksayuq runakunapa miray derechonkunata kallpachaq imaymana campañakuna hinaspa iniciativakuna kan...
ACOMPAÑA SU DECISION nisqaqa abortumanta decidikuq runapa proceso pasasqanmanta poblacionpi empatiata kallpachanapaq paqarin. Yanapay qillqakuna hinaspa willakuykunawan, kay campañaqa abortu caso kaptin yanapakuy herramientakunata quwanchik.
Allintachu qhawarqanki?
Ñawiriykusqaykiman hina chiqaq akllanakunata akllay...
Abortu temamanta astawan willakuyta munaspa, utaq tapukuykunayki kachkaptinraq, kaykunata watukuy:
Kaypi tapukuykunaykita saqiy
Kutiy
