Sexo ukhupi apakuchiq unquykuna (ITS) ima?
Sexo ukhupi apakuchiq unquykuna, ITS sutiyuqpas, mana amachakuyniyuq sexual tupaywan apakuyta atin. Aswanqa genitalkunata k'irichinku, ichaqa simita, siki ñanta utaq qaratawanpas k'irichiyta atinku.
ITS nisqakunaqa mana achka sexual parejayuq kasqallamanta rikurinchu. Amachakuy mana apaykachakuptiki, ñawpaq kutikipipas apakuyta atinki.
ITS nisqakunaqa achka rikch'aqmi kan, sapankaqa huknirayta rikuchikun. Wakinqa sut'i unquy señakunata qun, wakinqa unay pachakama mana unquy señata rikuchinchu.
Kaykunaqa mana yaykuchiyuq sexollawan apakunchu. Simiwan sexo, siki ñanwan sexo utaq qara-qara tupaywanpas apakunman. Huk runapa genital fluidonwan (preseminal unu, semen, vagina fluidokuna), yawarwan utaq kichasqa heridakunawan tupayqa ITS hap'ichiwanchikman. ITS nisqakunaqa manchakuyta atin, achka mitokuna kanpas; ichaqa huk ITSniyuq kayqa mana pisiyachisunkichu, manataq p'enqay kananpaschu. Aswan chaninniyuqqa informakuy hinaspa cuidakuy, ñuqanchikpaqpas, hukkunapaqpas.
"ITSqa achka sexual tinkuyniyuq runakunallamanmi qun"
Llulla!
ITSqa ñawpaq kutikipipas apakuyta atin. Imapas importanteqa hayk'aq tinkuykuna kasqachu, aswanqa cuidakusqaykichu manachu. Amachakuy apaykachay hinaspa pruebakuna ruray riesgota pisiyachin.
"ITSniy kanman chayqa mana sasata yachanaymi, ña yachashanmanmi"
Llulla!
Achka ITSqa mana unquy señata qunchu. Huk ITSniyuq kachkaspayki semanakuna, killakuna utaq watakunakama mana yachayta atinki. Chayrayku qhawachikuykuna rurayqa chaninniyuqmi, allin sientikushaspaykipas.
"Condon apaykachaspallaqa protegida kachkani, mana hayk'aq ITS hap'isaqchu"
Llulla!
Condonqa ancha importante hinaspa yanapan, ichaqa mana 100% amachanchu. Herpes utaq VPH hina ITSqa condon mana qatasqan zonakunawan tupaypi apakunman.
"Allin sientikuni, kurkuykipi mana imatapas rikunichu, chayrayku mana pruebatapas necesitanchu"
Llulla!
Allin sientikuyqa mana ITS-manta libre kayta sut'inchanchu. Wakin infeccionkuna kurkuykipi kaspa mana unquy señata qun. Prueba rurayqa kikiyki cuidakuypa rakinmi, makiykita mayllakuy hina utaq kiru hampiqman riy hina.
Clamidia
Ancha riqsisqa ITSmi, achka kutipi mana unquy señata qunchu. Unquy seña kaptinqa orinaypi nanay utaq mana kaqlla flujo kanman. Antibioticoswan hampikun.
VPH (Virus del Papiloma Humano)
Aswan riqsisqa viruskunamanta hukmi. Wakin runakuna verrugas genitalesniyuq kanku, wakinqa mana imatapas sientinkuchu. Wakin cepakuna cancer-ta paqarichiyta atin. Prevenirpaq vacuna kan.
Gonorrea
Orinaypi rawrayta hinaspa q'illu utaq q'omer flujo-ta paqarichiyta atin. Mana unquy señata qunmanpas. Mana hampikuptiki fertilidadniykita k'iriyta atin. Antibioticoswan hampikun.
Sifilis
Mana nanayniyuq herida utaq llaga-wan qallarin. Mana hampikuptiki ñawpaqman rin, organokunata k'iriyta atin. Hampiy atikuqmi, ichaqa utqaylla tarina.
Herpes
Genitalkuna utaq simi muyuriqpi ampollakuna utaq llagakuna paqarichin. Mana qhaliyachikunchu, ichaqa hampiywan qatipayta atin. Mana unquy señayuq kaspapas apakun.
VIH
Kurkupa amachakuyninta k'irichiq virusmi. Mana hampiy kaptinqa SIDA-man tikrakunman. Hampiywan allinta hinaspa unayta kawsayta atikun.
Mana. VIH (Virus de Inmunodeficiencia Humana) virusmi. SIDA (Sindrome de Inmunodeficiencia Adquirida) VIHpa aswan ñawpaqman risqanmi, sistema inmune ancha pisiyachisqa kaptin.
Kunan punchawkunapi hampiywan VIHniyuq runakuna achka watakunata kawsayta, yachayta, munakuyta hinaspa wawakunayuq kayta atinku. Virus indetectable kaptinqa mana hap'ichikunchu.
Hap'ichikun:
• Mana condonniyuq sexual tinkuykunawan
• Aguja, jeringa utaq kuchuqkunata kuska apaykachaspawan
• Mamamanta wawaman
wiksayuq kay, wachakuy utaq ñuñuchiy pachapi (hampiy mana kaptin)
Mana hap'ichikunchu:
• Much'aywan, abrazowan, platota kuska apaykachaywan, llaqta bañota apaykachaywan utaq huk piscina ukupi
tuytuywan
• Mosquito k'anisqanwan
• VIHniyuq runawan kawsaywan utaq yachaywan
Kaykuna kaptin...
• Mana amachakuyniyuq sexual tinkuyniyuq karqanki
• Unquy señayuq kanki: orinaypi rawray, millay asnaq flujo, verrugas,
heridakuna utaq llagakuna
• Parejayki huk ITSniyuq tarisqa karqan
• Unayña pruebatapas mana ruwachikunkichu
Aswan allinqa, sexual tinkuyniyuq kaptiki, watapi huk kutillapas prueba ruwachikuy.
Wakin pruebakunaqa utqaylla hinaspa mana qullqillapaqmi
Samay. Manan sapallaykichu kanki.
ITSniyuq kayqa mana qhillichasunkichu, mana millay runachu kanki, manataq pisiyachisunkichu. Ama
automedikakuychu. Salud wasipi atencionta maskhay utaq hap'ipakuq runawan tapukuy.
Wakin ITS
qhaliyachikun, wakinqa hampiywan qatipakun. Utqaylla tarisqa kayqa ancha yanapan.
MINSA - Salud Sexual y Reproductiva servicios:
Achka salud wasikunapi VIH prueba rapida hinaspa ITS atencionta qunku.
Qayllaykipi hospitales:
Achka hospitales hinaspa postakuna adolescente hinaspa jovenkunapaq mana qullqillapaq atencionta qunku.
INPPARES:
Pruebakuna, consejeria hinaspa amigable atencionta accesible preciokunawan qun.
AHF Peru (AIDS Healthcare Foundation):
Imaymana regionkunapi mana qullqillapaq prueba rapida campañakunata ruwan.
Especifico tapukuykunayki kaptin utaq mayman rinaykita guia necesitaptiki, Dilo Sin Paltas chatbotman qillqaytapas atinki.
Kaypi tapukuykunaykita saqiy
Kutiy
