Imataq Yuquymanta T’ikrakuq Unquykuna (ITS)?
Yuquymanta t’ikrakuq unquykunaqa (utaq ITS nisqapas) mana harkachasqa yuquyniyuq kaqtin tikrakuq unquykunam. Aswanqa raki-yuma organokunatam hapin, ichaqa kurkupaq huk partinkunatapas hapinmanmi, hala simita, sikita utaq qaratapas.
ITS unquykunaqa manam achka yuquy masiyuq kaqtiykillachu rikurimun. Ñawpaq kaq kutipi yuquyniyuq kaspapas mana harkakuspaqa t’ikrachillawaqmi.
Achka layam ITS unquykunaqa kachkan, sapaqkamataqmi hukhina rikuchikun. Wakinkunaqa sutilla sananchakunatam rikuchinku, wakintaq unay pacha mana ima sananchatapas rikuchispa pacallapi kanman.
Kaykunaqa manam yuquy ukhu haykuchiyllawanchu tikrakun utaq chaskikun. Tikrakunmanmi simiwan yuquyninpi, sikimanta yuquyninpi utaq qara puralla tinkinakuyllawampas. Huk runapa yuma yakuyninkunawan (yuma lloqsimunankama punkiy yakucha, yuma yaku, raki yakukuna), yawarninwan utaq kichasqa kirikunawan tinkinakuyqa ITS (yuquymanta tikrakuq unquykuna) chaskikunamanmi apawasunman.
ITS unquykunaqa ancha manchakuypaqmi kanman chaynallataq achka yanqa rimaykunam kachkan, ichaqa kayhina unquyniyuq kayqa manam pisichasunkichu nitaq pinqaypaqchu kanman. Aswan allinqa allin yachachisqa kaymi chaynallataq kikinchik cuidakuymi, manam kikinchikllachu, aswanqa runamasinchikkunapas.
ITS (Infecciones de Transmisión Sexual) unquyqa achka kutita yuquykuq runakunallamanmi hapin
Llullam!
Qallariyniykipipas ITS unquytaqa apaychikunkiman. Yachayta munaspaqa manam hayka kutikama rurasqaykichu, aswanqa allinta cuidakusqaykim. Amachakuna llamkachiywan prueba rurachikuyqa riesgo pisyachiyta yanapan.
ITS unquyniypas kanman chayqa facil-llatam reparaykukuyman, yachayrunayá mash
¡Llullam!
Achka ITS unquykunaqa mana ima sananchakunatapas rikuchinchu. Unquyuq kaspaykipas semanakunata, killakunata utaq watakunatapas mana reparakuspa kawayta atinki. Chayraykum ancha allinta examinachikuy utaq chequeachikuy, allin sanolla tarikuspaykipas.
Condon apaykachaspallaqa protegida kachkani, mana haykaq ITS hapiwanqachu.
¡Llulla!
Condonqa ancha importante hinaspa yanapan, ichaqa mana 100 tanteo amachanchu. Herpes utaq VPH hina ITSqa condon mana qatasqan zonakunawan tupaypi apakunman.
Allin sientikuni, kurkuykipi mana imatapas rikunichu, chayrayku mana pruebatapas necesitanchu
Llulla!
Allin sientikuyqa mana ITS-manta libre kayta sutinchanchu. Wakin infeccionkuna kurkuykipi kaspa mana unquy señata qun. Prueba rurayqa kikiyki cuidakuypa rakinmi, makiykita mayllakuy hina utaq kiru hampiqman riy hina.
Clamidia unquy
Ancha riqsisqa ITS unquymi, achka kutipitaq mana ima sananchakunatapas rikuchinchu. Sananchakuna kaqtinqa, ispaypi nanay utaq hukhina raki-yuma yakukuna lloqsimuyninmi kanman. Antibiotikokunawanmi hampiytaq.
VPH (Runap Papiloma Unquy Kurun)
Ancha riqsisqa unquy kurukunamanta hukninmi. Wakin runakunaqa raki-yumanpi tiwtikunayuqmi kanku, wakintaq mana imatapas sientenkuchu. Wakin unquy kuru layakunaqa kankir (cáncer) unquytam paqarichinman. Kaymanta amachakunapaqqa wakunachakuy (vacuna) kachkanmi.
Gonorrea unquy
Isp’aypi ruphay sintiyta chaynallataq q’illu utaq q’umir raki-yuma yakukuna lloqsimuynintam paqarichinman. Mana ima sananchakunatapas rikuchillanmantaqmi. Mana hampichikuspaqa, wawa paqarichiy atiyantam sasachanman. Antibiotikokunawanmi hampikun.
Sifilis unquy
Mana nanayniyuq herida utaq llaga-wan qallarin. Mana hampikuptiki ñawpaqman rin, organokunata kiriyta atin. Hampiy atikuqmi, ichaqa utqaylla tarina.
Herpes unquy
Genitalkuna utaq simi muyuriqpi ampollakuna utaq llagakuna paqarichin. Mana qhaliyachikunchu, ichaqa hampiywan qatipayta atin. Mana unquy señayuq kaspapas apakun.
VIH unquy
Kurkupa amachakuyninta k’irichiq virusmi. Mana hampiy kaptinqa SIDA-man tikrakunman. Hampiywan allinta hinaspa unayta kawsayta atikun.
Mana. VIH (Virus de Inmunodeficiencia Humana) virusmi. SIDA (Sindrome de Inmunodeficiencia Adquirida) VIHpa aswan ñawpaqman risqanmi, sistema inmune ancha pisiyachisqa kaptin.
Kunan punchawkunapi hampiywan VIHniyuq runakuna achka watakunata kawsayta, yachayta, munakuyta hinaspa wawakunayuq kayta atinku. Virus indetectable kaptinqa mana hapichikunchu.
Hap’ichikun:
• Mana condonniyuq sexual tinkuykunawan
• Aguja, jeringa utaq kuchuqkunata kuska apaykachaspawan
• Mamamanta wawaman wiksayuq kay, wachakuy utaq ñuñuchiy pachapi (hampiy mana kaqtin)
Mana hap’ichikunchu:
• Muchaywan, abrazowan, platota kuska apaykachaywan, llaqta bañota apaykachaywan utaq huk piscina ukupi tuytuywan.
• Mosquito kanisqanwan
• VIHniyuq runawan kawsaywan utaq yachaywan
Kaykuna kaptin...
• Mana amachakuyniyuq sexual tinkuyniyuq karqanki
• Unquy señayuq kanki: orinaypi rawray, millay asnaq flujo, verrugas, heridakuna utaq llagakuna
• Parejayki huk ITSniyuq tarisqa karqan
• Unayña pruebatapas mana ruwachikunkichu
Aswan allinqa, sexual tinkuyniyuq kaptiki, watapi huk kutillapas prueba ruwachikuy.
Wakin pruebakunaqa utqaylla hinaspa mana qullqillapaqmi.
Samay. Manan sapallaykichu kanki.
ITSniyuq kayqa mana qhillichasunkichu, mana millay runachu kanki, manataq pisiyachisunkichu. Ama automedikakuychu. Salud wasipi atencionta maskhay utaq hampipakuq runawan tapukuy.
Wakin ITS qhaliyachikun, wakinqa hampiywan qatipakun. Utqaylla tarisqa kayqa anchata yanapan.
MINSA - Salud Sexual y Reproductiva servicios:
Achka salud wasikunapi VIH prueba rapida hinaspa ITS atencionta qunku.
Qayllaykipi hospitales:
Achka hospitales hinaspa postakuna adolescente hinaspa jovenkunapaq mana qullqillapaq atencionta qunku.
INPPARES:
Pruebakuna, consejeria hinaspa amigable atencionta accesible preciokunawan qun.
AHF Peru (AIDS Healthcare Foundation):
Imaymana regionkunapi mana qullqillapaq prueba rapida campañakunata ruwan.
Especifico tapukuykunayki kaptin utaq mayman rinaykita guia necesitaptiki, Ama Pinqakuspa Rimay chatbotman qillqaytapas atinki.
Kaypi tapukuykunaykita saqiy