Sexual kawsayta qallariy icha apay pachapi, mana riesgoyuq, kusikuywan hinaspa iskaynin yupaychakuypi sayaq kawsasqayki kananqa ancha importante. Kaypi wakin yuyaychaykunata saqiykiku, llapan ruway ari niywan hinaspa saludwan kananpaq.
Ñawpaq pasoqa qan kikin sexual tinkuyta munashasqaykita yachaymi. Ama tanqayrayku, parejaykita chinkachiy manchakuyrayku utaq "ñan pachanña" nispa ruwakuychu. Huklla chanin motivoqa qan, qanllataq, munasqaykim.
Tapukuy:
✓ Kay pasota ruwanaypaq wakichisqa sientikunichu?
✓ Ñuqapa akllayniychu icha hukpa tanqaynintachu sientikuni?
✓ Mana riesgoyuq hinaspa hap'ipakuy kasqan chiqapichu kachkani?
✓ Kay kutipaq anticonceptivo hinaspa amachakuy metodokunay kanchu?
Yuyariy: mana exacto edad utaq momento kanchu. Aswan importanteqa akllayniykiwan allin sientikuy.
Sexoqa mana kurku momentollachu; rimanakuy hinaspa hap'ipakuy kasqanmi. Manaraq imapas ruwaspa, suyakuyniykichismanta, tapukuykunamanta hinaspa linderokunamanta rimaychis.
Kay frases yanapasunkiman:
"Kaymanta rimayta munani, qatiq pasoman manaraq rispa."
"Kaymi ñuqata hawka sientichin, qantaq?"
"Mayqin momentopipas imapas mana gustawaptin, mana sasachakuspa willayta atinichu?"
"Kay anticonceptivo metodota apaykachayta munani."
"ITS-manta kay hinata amachakunanchista munani."
Parejaykiwan sexomanta rimayta mana atinki utaq mana hawka sientikunkichu chayqa, ama llakikuychu, icha manaraq pachachu. Paciencia-yuq kay hinaspa yuyariy: comodidadniyki hinaspa mana riesgoyuq kayniyki aswan importante.
Munayniyuq ari niyqa sut'i hinaspa kusisqa ari niymi. Huk runa "mana" mana nisqan mana askhachu; ari niyqa tanqay mana kaspa sut'i ARI kananmi.
✕ Ch'in kayqa MANA "ari"chu.
✕ "Mmm mana yachanichu" utaq "icha" nisqaqa MANA "ari"chu.
✕ Ñawpaqpi ruwasqa kasqan mana sapa kuti munananpaqchu nin.
Ari niypa rikch'achikuynin:
✓ "Ari, ruwashaqta munani hinaspa mana riesgoyuq sientikuni."
"Mana hawka sientikuni", "manchakuni", "ama hina kaychu, sayachisun" → CHAYLLATA SAYACHIY
Ari niyqa rimanakuy hinan, hinaspa mayqin momentopipas quyta utaq qichuyta atinki. Yuyayniykita tikrachiptiki, mana manchakuspa niyta atinki.
Yuyaychay: mana manchakuspa tapukuy hinaspa ari niyta mañay, ruway ukhupipas. Tapukuyqa mana kusikuyta kuchunchu; aswan kusikuywan hinaspa mana riesgoyuq ruwanman. Ari niyqa sut'i, kusisqa hinaspa libre kanan. Mana iskayrayay kananpaqmi; mana sut'i "ari" kaptinqa, "mana"mi.
Kusikuy hinaspa mana riesgoyuq kayqa kuska rin. Anticonceptivo hinaspa amachakuy metodoskuna apaykachayqa iskayninpa ruwananmi, mana huk runallapachu.
Qhawarinapaq akllanakuna:
Condon masculino utaq femenino → ITS hinaspa wiksayuq kaymanta amachan.
Anticonceptivo metodoskuna (pastilla, inyeccion, implante, ima) → wiksayuq kayta hark'an, ichaqa mana ITS-manta.
ITS pruebakuna → Musuq runawan tinkuy manaraq kaspa pruebata ruwachikuyqa yupaychay hinaspa iskayninpa cuidakuynin rikuchiy.
Kay temata qallarinapaq frases:
"Ruwashaspa, amachakuyta apaykachashunchu?"
"Kuskalla preservativokunata rantiyta atinchik."
"Allinta amachakusqanchikmanta mana riesgoyuq kayta munani."
Achka kutipi sexota yaykuchiy hina yachachiwanchik, ichaqa sexual kawsayta hinaspa qaylla kayta kusikuyqa achka rikch'aqniyuqmi.
Much'aykuna, llamp'u llamiykuna, qallariy pukllaykuna, iskayninpa kikin llamikuynin... llapan chaypas kusikuypa rakinmi.
Ima mana gustasuptiki utaq mana hawka sientikuspa, mana manchakuspa niy. Huk ñanta akllayta utaq sexual tinkuyta sayachiyta atinkichis. Kusikuy hinaspa parejawan tinkukuyqa mana huklla formayuqchu.
Sexual tinkuy qhipa, imayna sientikusqaykita tapukuy. Huk runawanpas rimayta atinki: imaynata sientikurqankichis hinaspa chay momentopi imata necesitankichis.
Kay tapukuykuna yanapasunkiman:
✓ Ñuqa kikiywan allinchu sientikuni?
✓ Imaynataq kachkanki? Imaynata sientikushanki?
✓ Kunan imatapas necesitankichu: abrazo, unu, mikhuna, rimay, ima?
✓ Chay momentota disfrutakurqanichu?
Kawsasqayki mana allin kaptin utaq mana hawka sientikuspa, ama ch'in kaychu. Hap'ipakuq runawan rimay utaq yachaqpa yanapayninta maskhay. Allin kayniyki aswan importante.
Yuyaychay: Tinkuy qhipa, qan hinaspa parejayki bañoman riy hinaspa pichakuy ruwanaykichista ama qunqaychu. Allin pichakuyqa mana riesgoyuq kaypa rakinmi.
Yuyariy, qhali hinaspa mana riesgoyuq sexual kawsasqaykiqa kay hina kanan:
✓ Ari nisqa → Sut'i hinaspa kusisqa "ari".
✓ Mana riesgoyuq → Amachakuy hinaspa iskayninpa cuidakuyninwan.
✓ Yupaychakuq → Mana tanqay, mana culpa, allin rimanakuy.
✓ Kusikuyuq → Mana manchakuy, mana apuro, mana mana hawka kay.
Yuyariy!
Kaykunamanta mayqinpas mana kaptin, mana riesgoyuq ni qhali tinkuychu.
Qanmi imaynata, hayk'aq hinaspa piwan akllanki. Aswan importanteqa qampaq
allin kawsasqayki kananmi.
Kaypi tapukuykunaykita saqiy